Đào tạo theo đơn đặt hàng-Phương thức đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động, tác giả Nguyễn Thị Thu Hường

Ngày đăng: 05:48 - 13/07/2019 Lượt xem: 223
ĐÀO TẠO THEO ĐƠN ĐẶT HÀNG - PHƯƠNG THỨC ĐÀO TẠO
THEO NHU CẦU THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
                                                                             Nguyễn Thị Thu Hường

Đặt vấn đề
Theo bản tin thị trường lao động Việt Nam, mỗi năm có hàng vạn học sinh sinh viên ra trường thất nghiệp. Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do đào tạo không đáp ứng nhu cầu thị trường lao động. Đào tạo theo đơn đặt hàng tuân thủ các quy luật cơ bản của nền kinh tế thị trường nên sẽ khắc phục tương đối triệt để tình trạng này. Nhưng để có được các đơn đặt hàng đào tạo, các cơ sở đào tạo cần phải thay đổi cách tiếp cận trong đào tạo, đặc biệt là nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên và cơ sở vật chất phục vụ đào tạo. 
1. Một số khái niệm liên quan
- Đơn đặt hàng đào tạo là hợp đồng của khách hàng ký với cơ sở đào tạo để thực hiện dịch vụ đào tạo với các yêu cầu về chất lượng, số lượng, cơ cấu ngành nghề, trình độ, thời gian cung ứng nhân lực và giá dịch vụ theo thỏa thuận của đôi bên.
          - Đào tạo theo đơn đặt hàng là việc thực hiện hợp đồng dịch vụ đào tạo giữa cơ sở đào tạo với khách hàng theo những nội dung đã được ký kết giữa đôi bên [2].
2. Đào tạo theo đơn đặt hàng tuân thủ các quy luật cơ bản của nền kinh tế thị trường
2.1. Đào tạo theo đơn đặt hàng với quy luật cung - cầu
Học sinh sinh viên sau tốt nghiệp là nguồn cung ứng lao động kỹ thuật cho xã hội. Nếu nhân lực cung ứng không gắn với nhu cầu của sản xuất, của thị trường lao động sẽ gây nên hiện tượng vừa thiếu, vừa thừa lao động kỹ thuật làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp, gây lãng phí lớn cho nhà nước và xã hội. Ngay cả số lao động đã qua đào tạo (ĐT) thì chất lượng cũng không đáp ứng nhu cầu của sử dụng dẫn đến tình trạng phải bổ túc hoặc ĐT lại.
Đào tạo theo đơn đặt hàng là thực hiện hợp đồng ĐT giữa bên cung là cơ sở ĐT và bên cầu là đơn vị có nhu cầu về lao động, bởi vậy nó có tính ưu việt là luôn luôn thực hiện được quy luật cung - cầu của thị trường lao động và không để xảy ra tình trạng thừa thiếu lao động kỹ thuật.
2.2. Đào tạo theo đơn đặt hàng với quy luật cạnh tranh
          Những người lao động được ĐT với chất lượng thấp sẽ ít có cơ hội tìm được việc làm, những cơ sở ĐT kém chất lượng cũng sẽ không tuyển sinh được và dần sẽ bị đào thải. Trong cơ chế thị trường, cạnh tranh là quy luật tất yếu, cạnh tranh lành mạnh tạo động lực cho sự phát triển. Để có được năng lực cạnh tranh, ĐT phải có chất lượng, có thể nói chất lượng ĐT là sự sống còn của các cơ sở ĐT trong cơ chế thị trường. Trong cơ chế thị trường, chất lượng được hiểu là đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Mỗi khách hàng có yêu cầu chất lượng khác nhau để đáp ứng mục tiêu sản xuất, kinh doanh của mình. Vì vậy, ĐT cũng cần có nhiều cấp độ chất lượng, cần có những chương trình ĐT mềm dẻo, linh hoạt với những mục tiêu và cấp độ chất lượng khác nhau như: cấp địa phương, cấp quốc gia, cấp khu vực để thỏa mãn nhu cầu đa dạng của các loại khách hàng khác nhau. Chất lượng ĐT quan trọng nhất phải được các khách hàng đánh giá và thừa nhận mới nâng cao được năng lực cạnh tranh.
Để có thể ĐT theo đơn đặt hàng, điều quan trọng là phải có nhiều đơn đặt hàng ĐT để cạnh tranh với các cơ sở ĐT khác. Bởi vậy, các cơ sở ĐT phải không ngừng nâng cao chất lượng ĐT, đa dạng hóa các chương trình ĐT để có nhiều loại dịch vụ ĐT có thể thỏa mãn được nhiều loại khách hàng khác nhau. Mặt khác, phải mở rộng tiếp thị trong ĐT, khẳng định được thương hiệu với các khách hàng.
2.3. Đào tạo theo đơn đặt hàng với quy luật giá trị
          Quy luật giá trị có thể hiểu đơn giản là “tiền nào của ấy”. Muốn bán với  giá cao thì chất lượng sản phẩm phải cao và ngược lại. Muốn có những sản phẩm chất lượng cao cần đầu tư cao dẫn đến chi phí cao và phải có giá trị cao hơn. Các cơ sở ĐT cần tính toán trong cung cấp các dịch vụ cho khách hàng với mục tiêu không bị thua lỗ để có thể tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường.
Trong ĐT, giá có thể được hiểu là tổng giá trị mà khách hàng như sinh viên, phụ huynh, doanh nghiệp (DN) phải trả cho cơ sở ĐT. Học phí chỉ là một phần trong tổng số các khoản chi cho quá trình học tập. Giá cả đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn trường học của sinh viên. Nguồn thu nhập chính của các cơ sở ĐT là học phí, tài trợ và hỗ trợ của chính phủ. Đa số các cơ sở ĐT phụ thuộc phần lớn vào học phí để duy trì hoạt động, vì vậy, giá cả đóng vai trò quan trọng [1].
Với quy luật giá trị, nguồn lao động kỹ thuật và các cơ sở ĐT nhân lực có chất lượng khác nhau phải được ứng xử khác nhau, không thể cào bằng trong chính sách ĐT và chính sách sử dụng. Có như vậy mới kích thích được sự phấn đấu vươn lên của người học và của các cơ sở ĐT.
Việc định giá của các khóa ĐT chịu tác động bởi sự can thiệp của chính phủ, sự ủng hộ của nhà tài trợ, chi phí cho việc tuyển sinh từng khóa học, lạm phát, giá cả của các đối thủ cạnh tranh.
Xét dưới góc độ người học, giá bao gồm chi phí về tiền bạc, chi phí công sức, chi phí tâm lý (áp lực khi học ở một trường xa nhà), chi phí thời gian [3]. Ngoài ra, người học và phụ huynh không chỉ quan tâm đến các chi phí phải bỏ ra mà còn quan tâm đến hiệu quả của chi phí đó. Hiệu quả của giá cả là sự so sánh toàn bộ chi phí mà khách hàng phải bỏ ra với việc nhận được lợi ích và giá trị từ dịch vụ ĐT là trong tương lai có tìm được việc làm hay không?.
Đào tạo theo đơn đặt hàng có ưu việt là bảo đảm cho người học sẽ có việc làm sau khi kết thúc khóa học theo hợp đồng giữa cơ sở ĐT và khách hàng.
3. Đặc điểm của phương thức đào tạo theo đơn đặt hàng
     Đặc điểm cơ bản của phương thức ĐT theo đơn đặt hàng là chỉ khi nào có cầu (đặt hàng) của khách hàng thì các cơ sở ĐT mới cung cấp dịch vụ ĐT. Khách hàng của cơ sở ĐT là các DN, Nhà nước và những cá nhân muốn được ĐT  theo một chương trình ĐT nhất định để có thể tìm việc làm hoặc tự tạo việc làm. Như vậy, ĐT theo đươn đặt hàng tuân thủ triệt để các quy luật cơ bản của nền kinh tế thị trường như quy luật cung - cầu, quy luật giá trị và quy luật cạnh tranh nên khắc phục được tình trạng ĐT vừa thừa vừa thiếu, gây nên lãng phí to lớn cho Nhà nước và cho xã hội.
4. Điều kiện quyết định để đào tạo theo đơn đặt hàng
      Năng lực của cơ sở ĐT là yếu tố quyết định có thể ĐT theo đơn đặt hàng hay không.
4.1. Năng lực đội ngũ giảng viên
Đội ngũ giảng viên (GV) là nhân tố chính quyết định chất lượng các khóa ĐT. Với yêu cầu cao từ chất lượng chương trình ĐT, quá trình giảng dạy đến đầu ra của người học, cơ sở ĐT không chỉ đủ GV về số lượng để có thể thực hiện đơn hàng vào bất cứ thời điểm nào khách hàng yêu cầu mà chất lượng đội ngũ GV cũng đòi hỏi rất cao.
Chương trình cần được thiết kế linh hoạt theo nhu cầu của khách hàng, không đóng khung vào bất cứ chương trình sẵn có nào, có khách hàng yêu cầu những khóa bồi dưỡng một vài ngày, có khóa một vài tuần hoặc vài tháng nhưng cũng có khóa ĐT dài hạn. Nội dung chương trình có thể theo một vài chuyên đề, cũng có thể yêu cầu tổng hợp các kiến thức, kỹ năng. Nhưng có đặc điểm chung là các chương trình ĐT bao giờ cũng gắn với nhu cầu sử dụng sau ĐT. Các cơ sở ĐT cần có đội ngũ cán bộ, GV đủ năng lực để thiết kế chương trình theo đúng yêu cầu của khách hàng.   
Vì vậy, mỗi bài giảng của các chương trình này không đóng khung trong giáo trình mà đòi hỏi tính sáng tạo của GV, kết hợp kiến thức, kỹ năng cơ bản với cập nhật kiến thức, công nghệ mới phù hợp với thực tiễn sản xuất. Đối tượng ĐT theo đươn đặt hàng khá đa dạng, GV phải cá biệt hóa quá trình dạy học phù hợp với năng lực nhận thức, tư duy của từng đối tượng người học. GV không chỉ giỏi chuyên môn, trình độ sư phạm mà còn có kinh nghiệm trong sản xuất kinh doanh và đi đầu trong nghiên cứu, cập nhật khoa học, công nghệ mới.
4.2. Năng lực đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục
      Cán bộ quản lý (QL) giáo dục theo các đơn đặt hàng cần năng động và linh hoạt do tính chất QL các đơn hàng. Vì các khóa học có thể được tổ chức vừa ở DN vừa ở cơ sở ĐT hoặc tại DN nên quản lý ĐT cũng phức tạp hơn các khóa chính quy tập trung. Trong quá trình QL có nhiều phát sinh đòi hỏi cán bộ QL phải ứng biến nhanh, xử lý tình huống kịp thời. Muốn vậy, cơ sở ĐT cần có bộ phận QL các đơn đặt hàng chuyên trách, xử lý chuyên nghiệp các vấn đề trong quản lý ĐT và sau ĐT.
Mặt khác, muốn có các đơn đặt hàng ĐT liên tục, các cơ sở ĐT cần có bộ phận điều phối chuyên nghiệp, bao gồm những người có năng lực tiếp thị và hiểu chuyên môn để thường xuyên trao đổi, điều tra nhu cầu khách hàng, làm căn cứ điều chỉnh các hoạt động ĐT cho các chu trình ĐT mới.
4.3. Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học
      Đào tạo theo đơn đặt hàng luôn gắn với DN, với công nghệ, thiết bị mà DN đầu tư, vì vậy cơ sở vật chất và thiết bị dạy học của cơ sở ĐT cũng phải tương đối hiện đại. Mặc dù một số nội dung học tập thực hành chuyên sâu hoặc thực tập có thể tổ chức tại DN nhưng phần thực hành cơ bản phải được thực hiện tại cơ sở ĐT, do vậy, cơ sở ĐT cần có cơ sở vật chất và thiết bị dạy học phù hợp để ĐT có chất lượng đáp ứng yêu cầu các khách hàng.
Năng lực của cơ sở ĐT là yếu tố quyết định song không thể bỏ qua các yếu tố làm nên thương hiệu của cơ sở ĐT như các dịch vụ cho HS/SV, môi trường giáo dục, môi trường sinh hoạt, v.v… tạo nên điểm khác biệt của riêng cơ sở ĐT.
Kết luận
Với những yêu cầu khắt khe, ĐT theo đơn đặt hàng đòi hỏi năng lực đội ngũ cán bộ QL giáo dục và GV rất cao. Điều này là áp lực để đội ngũ cán bộ, GV nâng cao trình độ. Đồng thời, phương thức này luôn gắn ĐT với nhu cầu sử dụng của thị trường lao động bởi khi có nhu cầu thì khách hàng mới thỏa thuận ĐT. Các cơ sở ĐT phải đáp ứng chất lượng theo yêu cầu khách hàng mới ký được các đơn đặt hàng ĐT. Chính vì các yếu tố trên nên giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp sau ĐT, góp phần nâng cao hiệu quả ĐT.
 
Tài liệu tham khảo
[1] Lê Quang Hiếu, (2015), Các công cụ marketing dịch vụ giáo dục đại học của trường đại học địa phương tại Việt Nam, Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh, trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội.
[2] Nguyễn Thị Thu Hường, (2019), “Quản lý đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp dệt may”, Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam số 15 tháng 3/2019.
[3] Kotler, Ph., Fox, K.,(1995), Strategic marketing for educational institutions. New Jersay, Prentice-Hall.
 
 

Liên kết website