Kiểm tra đánh giá (KTĐG) kết quả học tập (KQHT) có nhiều ý nghĩa với người dạy, người học và các nhà quản lý. Khi KQHT được đánh giá một cách chính xác, khoa học, chất lượng đào tạo được cải thiện. Bài viết mô tả các yêu cầu về KTĐG người học theo bộ tiêu chuẩn kiểm định chương trình đào tạo (CTĐT) của Thông tư 04/2025; làm rõ mối quan hệ giữa mục tiêu, nội dung học phần (HP) với chuẩn đầu ra (CĐR) HP và nội dung KTĐG KQHT học phần và một số tồn tại cần khắc phục trong quá trình tổ chức KTĐG để từ đó đề xuất một số giải pháp khắc phục đáp ứng yêu cầu kiểm định.
KTĐG là một trong 4 thành tố (mục tiêu, nội dung, phương pháp và kiểm tra đánh giá) quan trọng của quá trình dạy và học. Các thành tố hoạt động giảng dạy học phần (HP) có mối quan hệ gắn bó với nhau, tương tác và chi phối lẫn nhau tạo nên chất lượng giáo dục. Trong đó, hoạt động KTĐG đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và hoạt động giảng dạy, đổi mới hoạt động KTĐG là công cụ quan trọng để đánh giá mức độ đạt CĐR HP của người học, xác định được mức độ nhận thức của người học từ đó điều chỉnh quá trình dạy và học, là động lực để cải tiến đề cương chi tiết HP, CTĐT, góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu hội nhập trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng người học chưa đạt CĐR CTĐT sau khi tốt nghiệp là do công tác KTĐG chưa thực sự phát huy hết vai trò của nó. Do đó, đổi mới KTĐG mức độ đạt CĐR của người học trong hoạt động dạy và học là yêu cầu cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Với thực tiễn yêu cầu đổi mới giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng, Bộ GD-ĐT đã ban hành Khung trình độ quốc gia Việt Nam (Thủ tướng Chính phủ, 2016), trong đó quy định các yêu cầu của CĐR CTĐT các trình độ giáo dục đại học. Các chuẩn này được đưa vào mục tiêu đào tạo/CĐR của chương trình và cụ thể hóa nó ở từng HP trong CTĐT. Để đánh giá được các chuẩn kiến thức, kĩ năng theo quy định đầu ra đã công bố một CTĐT, cơ sở đào tạo cần phải cải tiến trong công tác quản lí đào tạo, nội dung và phương pháp giảng dạy, đặc biệt đổi mới công tác KTĐG người học sao cho xác định được mức độ đạt CĐR khi tốt nghiệp CTĐT đã theo học.
Yêu cầu kiểm tra đánh giá trong bộ tiêu chuẩn kiểm định chương trình đào tạo theo Thông tư 04/2025
|
Tiêu chuẩn 4 |
Đánh giá kết quả học tập |
|
Tiêu chí 4.1 |
Các phương pháp đánh giá kết quả học tập của người học đa dạng, tương thích với chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo. |
|
Tiêu chí 4.2 |
Có các quy định rõ ràng về đánh giá kết quả học tập, quy trình phúc khảo, được phổ biến đến người học và được triển khai thực hiện một cách nhất quán. |
|
Tiêu chí 4.3 |
Các tiêu chuẩn và quy trình đánh giá kết quả học tập, xét công nhận kết quả học tập, xét tốt nghiệp được phổ biến đến người học và được triển khai thực hiện một cách nhất quán. |
|
Tiêu chí 4.4 |
Các phương pháp đánh giá kết quả học tập được thể hiện qua ma trận, tiêu chí và mức độ đánh giá, đáp án, thang điểm chi tiết, kế hoạch đánh giá và các quy định cụ thể để bảo đảm độ giá trị, độ tin cậy và sự công bằng. |
|
Tiêu chí 4.5 |
Các phương pháp đánh giá kết quả học tập bảo đảm đo lường được mức độ đạt chuẩn đầu ra của từng học phần và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo. |
|
Tiêu chí 4.6 |
Kết quả đánh giá được phản hồi kịp thời cho người học để người học cải thiện việc học tập, phương pháp học tập và kết quả học tập. |
|
Tiêu chí 4.7 |
Việc đánh giá kết quả học tập và các quy định về đánh giá kết quả học tập được định kỳ rà soát và cải tiến để bảo đảm đo lường được chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo, đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan. |
Bài thi- kiểm tra là phương tiện quan trọng bậc nhất và được sử dụng chủ yếu trong vấn đề đánh giá người học. Do vậy, người thiết kế và soạn các bài thi-kiểm tra phải đảm bảo một số nguyên tắc cơ bản sau: i) đo lường được CĐR/mục tiêu HP; ii) đo lường được các kiến thức, kỹ năng cốt lõi của chương trình; iii) bao gồm các câu hỏi với dạng thức phù hợp nhất để đánh giá được CĐR; iv) phù hợp với mục tiêu sử dụng kết quả thi- kiểm tra; v) đảm bảo độ tin cậy, độ giá trị.
Do chưa thực hiện việc phân tích đề thi, không có thử nghiệm trước khi thi nên một số đề thi – kiểm tra quá dễ hoặc quá khó so với năng lực của người học. Đề quá dễ dẫn đến kết quả làm bài của người học quá tốt, không phản ánh đúng thực lực của người học. Đề quá khó dẫn đến kết quả làm bài của người học quá kém, chất lượng giảng dạy thấp. Như vậy, nếu giảng viên soạn câu hỏi không đúng cấp độ nhận thức thấp hơn hay cao hơn sẽ phản ánh sai lệch năng lực của người học, chất lượng giảng dạy không được xác định một cách chính xác. Về phía khoa/viện đào tạo, bộ môn trực thuộc, kết thúc học kỳ, khoa/trung tâm, bộ môn tổ chức rút kinh nghiệm nhưng chưa có sự tham gia đánh giá của chuyên gia hoặc áp dụng các phương pháp đánh giá khoa học tiên tiến, chưa bao hàm được tính đặc thù của các hình thức đánh giá người học. Chưa có các tài liệu hướng dẫn giảng viên trong việc thiết kế các phương pháp/công cụ kiểm tra, đánh giá phù hợp với mức độ đạt được CĐR của các học phần.
Giải pháp đổi mới kiểm tra đánh giá mức độ đạt chuẩn đầu ra học phần của người học trong giáo dục đại học đáp ứng yêu cầu Thông tư 04/2025
Ứng dụng AI vào hoạt động đổi mới kiểm tra đánh giá mức độ đạt chuẩn đầu ra học phần của người học
Một số giải pháp khắc phục:
Khắc phục hạn chế khi thiết kế đề thi và sử dụng cho các hoạt động kiểm tra đánh giá
Hoàn thiện các quy định, hướng dẫn kiểm tra đánh giá mức độ đạt chuẩn đầu ra học phần
Nâng cao nhận thức và tầm quan trọng của hoạt động kiểm tra đánh giá mức độ đạt chuẩn đầu ra cho cán bộ quản lý, giảng viên, người học
Đổi mới hoạt động KTĐG mức độ đạt CĐR HP của người học là một việc làm cần thiết trong quá trình đào tạo hiện nay của các CSGD vì sản phẩm chất lượng đào tạo là thước đo tạo nên uy tín và thương hiệu của CSGD trong quá trình hội nhập và phát triển. KTĐG học phần có mối liên hệ chặt chẽ với CĐR của CTĐT, phương pháp tiếp cận trong dạy - học và là yếu tố để nâng cao chất lượng. Để đảm bảo đánh giá giá được chính xác việc đạt được kết quả học tập mong đợi, trong quá trình thiết kế, vận hành chương trình, CSGD cần chú trọng đến sự tương thích giữa phương thức dạy – học, KT ĐG người học với CĐR, có các hoạt động định kỳ đánh giá/rà soát để cải tiến chất lượng của ba mảng này.
Bài và ảnh: Nguyễn Văn Trung
Trung tâm Đảm bảo chất lượng