Hoạt động khảo sát, lấy ý kiến phản hồi từ các bên liên quan (BLQ) về chương trình đào tạo (CTĐT), và học phần (HP) là một kênh thông tin quan trọng phục vụ công tác đánh giá, rút kinh nghiệm giảng dạy HP và cải tiến chất lượng CTĐT bên cạnh các thông tin dữ liệu khác, nhằm nâng cao chất lượng CTĐT và nội dung HP, giúp nâng cao chất lượng dạy – học và kiểm tra đánh giá (KTĐG) trong hoạt động đổi mới giáo dục đại học (GDĐH), đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng bên trong khi vận hành CTĐT. Công cụ AI sẽ hỗ trợ như thế nào vào hoạt động này, bài viết hướng dẫn ứng dụng AI trong các quy trình triển khai thu thập, xử lý và sử dụng thông tin phản hồi từ các BLQ vào công tác đánh giá, rút kinh nghiệm giảng dạy HP và cải tiến chất lượng các CTĐT, đáp ứng yêu cầu Thông tư 04/2025/TT-BGDĐT – Thông tư Quy định về kiểm định chất lượng chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học.
Chính phủ ban hành Quyết định số 131/QĐ-TTg ngày 25/1/2022 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Đề án "Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022 - 2025, định hướng đến năm 2030", trong đó GDĐH đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng cho xã hội. Theo xu hướng phát triển nền kinh tế thị trường, đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng 4.0 và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) như hiện nay, đòi hòi "sản phẩm ” của các cơ sở giáo dục đại học (CSGDĐH) phải đáp ứng được yêu cầu của người sử dụng lao động. Cho nên CTĐT của các CSGD phải gắn kết chặt chẽ với yêu cầu của người sử dụng lao động và sự phát triển không ngừng của xã hội là một quy luật tất yếu. Để tạo ra được "sản phẩm " đáp ứng được thị trường lao động thì hoạt động rà soát, cải tiến và phát triển CTĐT, đề cương HP đáp ứng chuẩn đầu ra (CĐR) là điều cần thiết. Tại khoản 1, Điều 19, Thông tư số 17/2021/TT-BGD-ĐT- ban hành ngày 22/6/2021 quy định về chuẩn CTĐT; xây dựng, thẩm định và ban hành CTĐT các trình độ của GDĐH đã quy định cụ thể: “CTĐT phải thường xuyên được rà soát, đánh giá, cập nhật; kết quả rà soát, đánh giá phải được cơ sở đào tạo áp dụng để cải tiến, nâng cao chất lượng đào tạo”. Tại khoản 2, mục b của Điều 19 cũng đưa ra yêu cầu cụ thể “Việc đánh giá phải dựa trên kết quả đánh giá mức độ đạt được chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo đối với mỗi khóa học và phản hồi của các bên liên quan (giới sử dụng lao động, người học, giảng viên, tổ chức nghề nghiệp...). Mỗi chuẩn đầu ra phải được đánh giá tối thiểu hai lần trong chu kỳ đánh giá chương trình đào tạo”. Ngoài các hoạt động thu thập cơ sở dữ liệu, thông tin trong quá trình xây dựng, vận hành CTĐT thì một kênh thông tin phục vụ công tác này không thể thiếu đó là ý kiến phản hồi từ các bên liên quan đặc biệt là bên liên quan bên ngoài về CTĐT, nội dung đề cương các HP là kênh thông tin rất hữu ích để giúp giảng viên, các khoa/viện, bộ môn và CSGD có hướng điều chỉnh, cải tiến chất lượng CTĐT, rút kinh nghiệm dạy – học, đổi mới phương pháp giảng dạy và KTĐG, cập nhật thông tin mới vào các HP trong quá trình giảng dạy.
Qua nghiên cứu bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng CTĐT theo Thông tư số 04/2025/TT-BGDĐT và các hướng dẫn kèm theo, trong 8 tiêu chuẩn 52 tiêu chí thì có 4 tiêu chí tập trung vào việc rà soát CTĐT phải dựa trên thông tin phản hồi từ các BLQ là căn cứ để cải tiến chất lượng CTĐT và nội dung HP, cụ thể:
Tiêu chí 1.5: Chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo phản ánh rõ yêu cầu của các bên liên quan, đặc biệt là các bên liên quan bên ngoài.
Tiêu chí 2.3: Cấu trúc và nội dung của chương trình đào tạo được thiết kế và phát triển dựa trên phản hồi và nhu cầu của các bên liên quan , đặc biệt là các bên liên quan bên ngoài.
Tiêu chí 4.7: Việc đánh giá kết quả học tập và các quy định về đánh giá kết quả học tập được định kỳ rà soát và cải tiến để bảo đảm đo lường được chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo, đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan.
Tiêu chí 8.5: Mức độ hài lòng của các bên liên quan được xác lập, giám sát, đối sánh để cải tiến chất lượng.
Như vậy, nghiên cứu yêu cầu của Thông tư 04/2025, có thể thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận như trên trong lấy ý kiến phản hồi từ các BLQ về CTĐT được quy định rõ ràng và chặt chẽ hơn, đã cho thấy quan điểm bao quát và toàn diện của Bộ giáo dục và Đào tạo (BGDĐT) nhằm thu thập nhiều kênh thông tin để đánh giá trung thực và thực chất về chất lượng CTĐT, nội dung HP dưới nhiều khía cạnh khác nhau, không chỉ là từ phía các BLQ trong trường mà đặc biệt nhấn mạnh đến các BLQ bên ngoài là đơn vị sử dụng lao động, các đối tác hợp tác, gia đình người học, nhà đầu tư, cơ quan quản lý trực tiếp….
Vậy, những thông tin phản hồi nào cần được thu thập từ các BLQ để phục vụ công tác đánh giá, rút kinh nghiệm dạy – học, KTĐG HP, cải tiến CTĐT?
Với mục tiêu thu thập ý kiến phản hồi từ các BLQ một cách đẩy đủ, hiệu quả và tiện lợi nhất về CTĐT. Hoạt động khảo sát lấy kiến các BLQ về CTĐT, nội dung HP cơ bản được tiến hành theo kế hoạch, quy định, hướng dẫn của BGDĐT; đáp ứng được các yêu cầu, tiêu chí theo bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng CTĐT, có hồ sơ minh chứng thể hiện cho quá trình thực hiện và giải trình với cơ quan quản lý nhà nước cấp trên. Lấy ý kiến phản hồi về CTĐT, nội dung HP đã trở thành trọng tâm, thường xuyên hơn và nằm trong chương trình công tác năm học.
Nội dung lấy ý kiến từ các BLQ phục vụ công tác rà soát, cải tiến CTĐT và hoạt động dạy – học HP được lấy bao quát quá trình giáo dục, đào tạo của nhà trường, từ việc lấy ý kiến về hoạt động giảng dạy của giảng viên và kiểm tra đánh giá HP, nội dung đề cương chi tiết HP, đến nội dung CTĐT, các điều kiện đảm bảo chất lượng cho công tác vận hành CTĐT,….Kết quả lấy ý kiến các BLQ được báo cáo, thông báo công khai và là nguồn thông tin để nhà trường, khoa/bộ môn và giảng viên giảng dạy CTĐT thực hiện các biện pháp, kế hoạch trong cải tiến nâng cao chất lượng CTĐT, chất lượng dạy – học và KTĐG.
Về công cụ và hình thức khảo sát, lấy ý kiến phản hồi của các BLQ là phiếu khảo sát giấy hoặc phiếu khảo sát trực tiếp, bảng hỏi phỏng vấn/ quan sát. Phiếu khảo sát được xây dựng chủ yếu dưới dạng câu hỏi lựa chọn theo mức độ hài lòng hoặc mức độ đồng ý của người phản hồi, ngoài ra còn có các câu hỏi mở. Bảng hỏi khảo sát được xem là một công cụ để thu thập thông tin, là mô tả một tập hợp các câu hỏi cho một chủ đề nhằm thu về các dữ liệu phản hồi từ đối tượng thực hiện khảo sát để phục vụ mục tiêu nghiên cứu đã đề ra. Để thu thập được một kết quả khảo sát tốt nhất, người nghiên cứu cần thiết kế một bảng câu hỏi hoàn chỉnh và logic. Thiết kế khảo sát có hai loại khảo sát chính là: khảo sát định tính và khảo sát định lượng. Khảo sát định tính chủ yếu thu thập dữ liệu bằng chữ và là phương pháp tiếp cận nhằm tìm cách mô tả và phân tích đặc điểm của đối tượng khảo sát. Một cuộc khảo sát định tính có thể tồn tại ở nhiều dạng khác nhau. Các khảo sát định tính có thể được xây dựng trên cùng một bảng hỏi. Đặc biệt, chúng ta phải biết cách định hướng câu hỏi của mình xung quanh chủ đề khảo sát. Khảo sát định tính tập trung vào trả lời các câu hỏi “tại sao” hoặc “bằng cách nào”. Khảo sát định lượng chủ yếu thu thập dữ liệu bằng số và giải quyết quan hệ trong lý thuyết và nghiên cứu theo quan điểm diễn dịch. Trong một cuộc khảo sát định lượng, dữ liệu được thu thập bằng cách hỏi người trả lời các câu hỏi khách quan, gần gũi. Mỗi câu hỏi có một danh sách các đáp án trả lời được xác định trước. Các phản hồi sau đó được sử dụng để phân tích thông qua bảng, biểu đồ và đồ thị.
Một số công cụ AI được nghiên cứu, sử dụng cho hoạt động thu thập thông tin phản hồi từ các bên liên quan phục vụ cải tiến CTĐT và nội dung HP.
Bảng 2. Tổng hợp một số công cụ AI hỗ trợ cho hoạt động khảo sát
|
Công cụ AI |
Ứng dụng |
|
ChatGPT / Claude / Gemini / Notion AI, Elicit & Scispace |
- Soạn thảo câu hỏi khảo sát có chiều sâu, phù hợp từng đối tượng (gắn tiêu chí TT 04/2025, AUN-QA…):
- Tổng hợp nội dung và đề xuất mục tiêu khảo sát theo yêu cầu, xây dựng kế hoạch khảo sát, lập lịch theo dõi
- Tổng hợp dữ liệu khảo sát theo yêu cầu. |
|
Power BI + AI / Excel AI / Python AI |
- Phân tích dữ liệu khảo sát theo yêu cầu phân tích cơ bản, chuyên sâu
- Trực quan hóa dữ liệu: biểu đồ, dashboard cho lãnh đạo.
- Dự báo xu hướng: tuyển sinh, nhu cầu ngành học, hiệu suất giảng dạy. |
|
SurveyMonkey AI / Google Forms + AI Add-ons/MS Form + AI Copilot, Typeform + GPT Plugin |
- Khảo sát ý kiến sinh viên, giảng viên, cựu sinh viên, nhà tuyển dụng.
- Phân tích phản hồi để cải tiến CTĐT và đề cương HP. |
|
Educare Survey, Power BI + AI, Google Data Studio + AI Add-ons |
- Thu thập và phân tích dữ liệu từ khảo sát sinh viên, giảng viên, cựu sinh viên, nhà tuyển dụng.
- Tự động hóa báo cáo chất lượng theo từng tiêu chí kiểm định. |
Công cụ AI không làm thay công việc khảo sát lấy ý kiến phản hồi từ các bên liên quan, AI sẽ hỗ trợ các công việc thực hiện trong từng bước của quy trình và đưa ra cách thức hỗ trợ phù hợp. Vì vậy, để tổ chức khảo sát và khắc phục hạn chế cần phải mô tả các bước thực hiện rõ ràng để AI hỗ trợ đưa ra các kết quả đúng theo yêu cầu. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống, giáo dục và đào tạo không thể đứng ngoài cuộc. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác cải tiến CTĐT và nội dung HP đang dần trở thành xu thế tất yếu nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả trong quản lý giáo dục, hỗ trợ cho công tác đảm bảo và kiểm định chất lượng nhanh chóng và chính xác, đảm bảo độ tin cậy về kết quả khi công khai tới các bên liên quan. Lấy ý kiến phản hồi từ các bên liên quan phục vụ hoạt động rà soát và cải tiến chất lượng CTĐT là một yêu cầu quan trọng trong xây dựng và phát triển CTĐT. Triển khai lấy ý kiến phản hồi của các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, cựu học viên và các nhà tuyển dụng, các đối tác,… về CTĐT với mục đích cải tiến liên tục để có thể đáp ứng nhu cầu xã hội.
Bài và ảnh: Nguyễn Văn Trung
Trung tâm Đảm bảo chất lượng